ÜCRETSİZ SEMİNER
BİZE YAZIN
 
Osman Bilge
01 Eylül 2012

FRANCHISE BİR TÜRK İCADI MI? (FRANCHISE REHBERİ 2013)
Franchise Türkiye’de geç tanındı ama çok sevildi. Türk milletinin iş yapma tarzına çok uygun bir model. Girişimcimiz disipline ve çok çalışmaya razı, işinde özgür olmak istiyor ama organizasyonda zayıf kalıyor. Şimdi kendimize uygun yöntemi bulduk, lokomotif önde, vagonlar ardında, birlikte yol alıyoruz.

Franchise sistemi 1960’larda Amerika’da tanındı, oradan dünyaya yayıldı. Geriye doğru gidersek, McDonald’s 1953’te restoran, Coca Cola 1899’da şişeleme, Singer 1851’de dikiş makinesi mağazası için franchise verdi. Amerika’daki ilk franchise, askeri garnizonların içindeki “general store” mağazalarına verilen bölge tekeliydi. Almanya ve İngiltere’de 1840’larda bira satışı lisansa bağlanınca bira üreticileri lisansları satın alıp, franchise anlaşması ile birahanelere kullandırdılar. Avusturalya’da 1809 yılında vali Macquarie rom ithalatı için franchise aldı, karşılığında “Sydney Rom Hastanesi’ni yaptırdı. Orta çağda Avrupa’da krallar ve beyler, fuar, pazar, feribot, bira, yol gibi ticari faaliyet haklarını kendileri alıp franchise verdiler. Kilisenin uzak bölgelerde papazlara yetki verip kilise kurdurması, kar amaçlı olmasa da franchise modeliydi.

Batılı kaynaklardaki franchise tarihçesi burada bitiyor. Türk tarihinde daha eski ve yaygın bir franchise uygulaması buluyoruz. 11.yüzyıldan itibaren Selçuklularda “İkta”, Osmanlılara “Dirlik” olarak anılan sistem tam bir franchise modeliydi. Yerleşim bölgelerini yönetme ve vergi toplama hakkını devlet memuru, kale bekçisi veya savaşçılara veriyordu. Osman beyin babası Ertuğrul Gazi, Anadolu Selçukluların Söğüt franchise beyiydi. 14. Yüzyılda I.Murat franchise sistemini kurumsallaştırdı. Sipahiler “tımar”ının büyüklüğüne göre sefere belli sayıda eğitimli, donanımlı atlı asker verir, erden albaya kadar rütbe alırdı. Franchise ordu barışta ve savaşta hiç masraf oluşturmaz, her zaman savaşa hazır bulunurdu. 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman’ın Rumeli’de 74 bin, Anadolu’da 92 bin franchise askeri vardı. Maaşlı yeniçeri sayısı sadece 10.000‘di ve tek işleri Sultanı korumaktı.

Dirlik sahibinin görevleri, kuralları vardı. Sefere asker göndermeyenin, askeri savaştan kaçanın, bölgedeki verimli arazileri 3 yıl ektirmeyenin, bölgesini imar etmeyenin, bölgesinde ikamet etmeyenin Tımarı geri alınırdı. Merkezden gelen memurlar bölgeleri gezerek sürekli denetlerdi.

Vergiler merkezi yönetim tarafından belirlenir, Dirlik sahipleri tarafından toplanırdı. Örneğin Sultan Süleyman döneminde 1527-28 mali yılında 37.522 Dirlikten gelen vergi gelirlerinden %52 Saraya, %11 vakıflara, %37 Tımarlı Sipahilere ayrılmıştı.

Dirlikler tezkire, yani yazılı fermanla, belli bir kişiye verilirdi. Arazinin mülkiyeti değil, kullanım hakkı verilir, öldüğünde miras kalmazdı. Çocuğunu veya adamını yetiştirip önerir, uygun görülürse yeni tezkire verilirdi. Dirlik sahiplerinin uzun süre aynı yerde kalıp güçlenmesine ise imkan verilmezdi.

Franchise sisteminin esasını oluşturan tüm unsurlar Dirlik sisteminde vardı. Dünyadaki ilk hizmet esaslı franchise, ordu, vergi ve yerel yönetimi düzenleyen Dirlik sistemiydi. Sisteminin verimliliği sayesinde Osmanlı İmparatorluğu üç kıtada on milyon kilometrekare toprak sahibi oldu.

Peki bu mükemmel sistem neden ve nasıl yok oldu, ona bakalım.

• Dirlikler iyi işletecek olana değil nüfuzlu kişilere verildi, sadece kazanç uman, işiyle ilgilenmeyen, uzaktan yöneten sahiplerin elinde verimsiz hale geldi.
• İmparatorluk büyüdü, güçlü komşular daha az zafer ve ganimet getirdi, ok ve kılıç ateşli silahlar karşısında yetersiz kaldı, ticari anlamda rekabet arttı, kar düştü, teknoloji eskidi.
• Düzenli kayıt tutulmadı, vergi hesabı, sipahi sayısı, hatta hangi tımarın kime ait olduğu karıştı.
• Sultan müsrif davrandı, masrafları karşılamak için dirlikleri geri aldı, vergiden pay aldı, bölgeleri küçülttü, parayla sattı, vakıflara verdi.
• Dirlik sahipleri işine bakmadı, baksa da para kazanamadı, yükümlülüklerini yerine getiremedi.
• Dengeler bozulduğu için işler bozuldu, Sultan kabahati yönetimde değil sistemde buldu.

Sultan franchise orduyu zamanla küçülttü, 1839’da tamamen kaldırdı. Franchise ordu küçülürken 17. Yüzyıldan itibaren Yeniçeri ordusu büyütüldü. Maaşlı ordu disiplinsizdi, hamamcılık, odunculuk, kayıkçılık gibi işlere el attılar, sık sık isyan çıkardılar, kiminde askerler, kiminde vezirler, kiminde Sultanlar öldürüldü. Sonunda Sultan yeni bir ordu kurdu, 1826’da Yeniçeri ordusunu İstanbul’un ortasında topa tuttu yok etti. Maaşlı modern ordu, aldığı teknolojiyi geliştiren ordular karşısında girdiği hemen tüm savaşları kaybetti. Gelir kaynakları kuruyan Sultan dış borç aldı, ödeyemeyince 1884’te alacaklılar tekellere el koydu. Üretici tütünü 4 kuruşa Reji’ye sattı, içmek için 10 kuruşa geri aldı, tütün kaçırdı diye onbinlerce kişi Reji kolcuları tarafından öldürüldü. Modern ordu 1909’da Sultanı sürdü, yönetime el koydu. 1914’te ordu dünya savaşına girdi, başına Almanya’dan subay geçirdi. Ordunun masraflarını karşılamak için Reji’nin tekeli 15 yıl uzatıldı. 1918’de İtilaf devletleri İstanbul’a girdi, orduyu dağıttı.

6 yüzyıl yaşayan Osmanlı İmparatorluğu, 4 yüzyıl franchise ordu ile büyüdü, 5. yüzyılda yanlış yönetimle franchise orduyu bitirdi, son yüzyılda maaşlı orduyu yönetemediği için battı. Atatürk gibi tarihi değiştiren bir önder çıkıp gönüllü ordu kurdu ve ülkeyi esaretten kurtardı.

Eğer Sultan, ilk sorunlar baş gösterdiğinde bir franchise danışmanına gitse herhalde şu önerileri alırdı.
1) İşletmede verimliliği artır, teknolojiyi kullan, kuralları ve prosedürleri belirle, uygulamayı denetle, hizmet kalitesini yükselt, işletmeye kar ettir.
2) İşi en iyi yapacak olana franchise ver, eğitim ver, güven ver, markayı güçlendir ama işletmeciyi çok güçlendirme, kontrolü elden kaçırma.
3) İşletmenin karını izle, kısa vadede yüksek kazanç bekleme, sistemden hak ettiğinden fazlasını çekme, gereksiz masraf yapma.
1631’de Koçi Bey risalesinde yaklaşık aynı şeyleri söylemiş ama dinleyen olmamış. Yüzyıllar öncesinin üç maddelik reçetesi, bugün de geçerli ama, franchise verenlerin yaptığı hatalar sehala aynı.

Franchise aslında Türk milletinin karakterine çok uygun bir yönetim şekli. Ama hassas dengeler üzerine kuruluyor ve yanlış yönetilince çöküyor. Franchise veren gücünü kendi lehine, sistemin aleyhine kullanmaktan kendini alamazsa sistem çöküyor. Amerikalılar franchise sistemini doğru uyguladı, hamburger, pizza, sandviç ile dünyayı fethetti. Biz franchise sistemini yanlış uyguladık, fethettiğimiz dünyayı kaybettik. Bu imparatorluğu kuran da, yıkan da bizim atalarımız. Kuranlar gibi mi davranacağız, yıkanlar gibi mi davranacağız, orası bize kalmış. Ecdadımızın başarısını ticari alanda tekrarlamak için, franchise işini iyi öğrenmek ve uygulamak zorundayız.


Tarih

Başlık

Yazar

08 Nisan 2016 DEVİR NASIL YAPILIR

Osman Bilge

03 Ekim 2015 FABRİKADAN MAĞAZA ZİNCİRİNE

Osman Bilge

01 Eylül 2015 ZİNCİR SATMAK

Osman Bilge

01 Temmuz 2015 TÜRK TİPİ FRANCHISE - Franchise Dünyası dergisi

Osman Bilge

01 Şubat 2015 ORGANİZE İŞLER - Franchise Dünyası dergisi

Osman Bilge

01 Şubat 2015 2014 - ORGANİZE PERAKENDENİN YILI – Bayim Olur musun? dergisi

Osman Bilge

01 Ağustos 2014 ÇOBANLAR - Franchise Dünyası dergisi

Osman Bilge

01 Temmuz 2014 DEVİR ALMA - BAYİM OLUR MUSUN ?

Osman Bilge

01 Temmuz 2014 GELİŞME DÖNEMLERİ - Franchise Dünyası dergisi

Osman Bilge

01 Şubat 2014 DANIŞMANLIK NASIL ALINIR - Franchise Dünyası dergisi

Osman Bilge

01 Ağustos 2013 FRANCHISE TAMİRCİSİ - Franchise Dünyası dergisi

Osman Bilge

01 Haziran 2013 BATMANIN BEŞ AŞAMASI - FRANCHISE DÜNYASI DERGİSİ

Osman Bilge

01 Şubat 2013 ALTI UNSUR - FRANCHISE DÜNYASI DERGİSİ

Osman Bilge

30 Aralık 2012 2013 YILI BEKLENTİLERİ - PARA DERGİSİ

Osman Bilge

11 Kasım 2012 2013 YILI BEKLENTİLERİ - EKONOMİST

Osman Bilge

07 Kasım 2012 KÜÇÜK İŞLER - BÜYÜK İŞLER

Osman Bilge

07 Kasım 2012 FRANCHISE ZİNCİRİN 6 BİLEŞENİ

Osman Bilge

01 Eylül 2012 EĞİTİM ZİNCİRLERİ (FRANCHISE DÜNYASI)

Osman Bilge

01 Eylül 2012 FRANCHISE BİR TÜRK İCADI MI? (FRANCHISE REHBERİ 2013)

Osman Bilge

01 Ağustos 2012 FRANCHİSE GLOBAL OLMALI (FRANCHISE DÜNYASI)

Osman Bilge

01 Haziran 2012 FAST FOOD’DAN TAVUK DÖNER’E (FRANCHISE DÜNYASI)

Osman Bilge

01 Aralık 2011 2012 FRANCHISE SEKTÖRLERİ (PARA)

Osman Bilge

02 Ağustos 2011 FRANCHISING - HÜRRİYET RDM EKİ

Osman Bilge

01 Haziran 2011 KONSEPT İHRACINA DEVLET DESTEKLERİ (PARA)

Osman Bilge

01 Mayıs 2011 DÖNER (FRANCHISE DÜNYASI)

Osman Bilge

01 Mart 2011 Dealing With the Complexities of International Expansion

Bachir Mihoubi, president and chief executive officer of FranCounsel

01 Şubat 2011 EMLAK ZİNCİRLERİ (FRANCHISE DÜNYASI)

Osman Bilge

01 Kasım 2010 SİSTEM KURMAK (FRANCHISE REHBERİ 2010)

Osman Bilge

01 Ekim 2010 FRANCHISE & MORE - EKONOMİST

Osman Bilge

01 Ekim 2010 FRANCHISE KOÇLUĞU (Ekonomist dergisi)

Osman Bİlge

23 Eylül 2010 FRANCHISE KOÇLUĞU (PARA)

Osman Bilge

21 Eylül 2010 RÖPORTAJ (MALL REPORT)

Osman Bİlge

01 Eylül 2010 FRANCHISE ALAN NASIL SEÇİLİR, VEREN NASIL SEÇİLİR (FRANCHISE REHBERİ 2011)

Osman Bilge

01 Ağustos 2010 FRANCHISE & MORE (DÜNYA GAZETESİ FRANCHISE EKİ)

Osman Bilge

01 Ağustos 2010 PİZZA (FRANCHISE DÜNYASI)

Osman Bilge

30 Temmuz 2010 DÖNER - PARA DERGİSİ

Osman Bilge

01 Temmuz 2010 TÜRKİYE FRANCHISE PAZARI - BAYİM OLUR MUSUN ?

Osman Bilge

01 Haziran 2010 FRANCHISE ANKETLERİ (FRANCHISE DÜNYASI)

Osman Bilge

11 Mayıs 2010 DEĞERLENDİRME - (Capital dergisi)

Osman Bilge

16 Şubat 2010 2010 BEKLENTİLERİ -EKONOMİST

Osman Bilge

04 Şubat 2010 İŞ FİKRİ - EĞLENCE PARKLARI (Ekonomist dergisi)

Osman Bilge

28 Ocak 2010 KAHVE SEKTÖRÜ (Ekonomist dergisi)

Osman Bilge

28 Ocak 2010 AVM STANDLARI (Ekonomist dergisi)

Osman Bilge

01 Ocak 2010 TÜRK USULÜ FAST FOOD (Ekonomist dergisi)

Osman Bilge

25 Kasım 2009 INTABLE (Ekonomist dergisi)

Osman Bilge

01 Kasım 2009 PİDEDE FRANCHISE (FRANCHISE DÜNYASI)

Osman Bilge

01 Nisan 2009 FRANCHISE DENETİMLERİ - FRANCHISE DÜNYASI DERGİSİ SAYI 15

Osman Bilge

02 Ocak 2009 ALIŞVERİŞ MERKEZLERİ NEREYE - FRANCHISE DÜNYASI DERGİSİ SAYI 14

Osman Bilge

01 Ocak 2009 2009 BEKLENTİLERİ (Ekonomist dergisi)

Osman Bilge

01 Kasım 2008 TEDARİKÇİ DESTEKLERİ - FRANCHISE DÜNYASI DERGİSİ SAYI 13

Osman Bilge

01 Mayıs 2008 ÜRÜN MÜ SATIYORUZ, MEKAN MI ? - FRANCHISE DÜNYASI DERGİSİ SAYI 12

Osman Bilge

21 Mart 2008 FRANCHISE ALANLAR MARKAYI YETERİNCE İNCELİYOR MU - F&M BÜLTEN

Osman Bilge

25 Şubat 2008 AVM anketi - %80 kötümser (F&M Bülteni)

Osman Bilge

25 Şubat 2008 FRANCHISE ALIRKEN KİME GÜVENMELİ (F&M Bülteni)

Osman Bilge

01 Şubat 2008 FRANCHISE VİZYON İŞİDİR - FRANCHISE DÜNYASI DERGİSİ SAYI 11

Osman Bilge

01 Aralık 2007 FRANCHISE COACHING - FRANCHISE DÜNYASI DERGİSİ SAYI 10

Osman Bilge

01 Eylül 2007 FRANCHISE KOKUSU - FRANCHISE DÜNYASI SAYI 9

Osman Bilge

17 Şubat 2007 ÜRÜN DEĞER SKALASI - OTOBÜS BİLETİ (Dünya gazetesi)

Osman Bilge

19 Ocak 2007 ÜRÜN DEĞER SKALASI – PİZZA (Dünya gazetesi)

Osman Bilge

05 Ocak 2007 ÜRÜN DEĞER SKALASI - SAĞLIK (Dünya gazetesi)

Osman Bilge

28 Aralık 2006 ÜRÜN DEĞER SKALASI - KİTAP (Dünya gazetesi)

Osman Bilge

21 Aralık 2006 ÜRÜN DEĞER SKALASI - ÇOCUK YUVASI (Dünya gazetesi)

Osman Bilge

15 Eylül 2006 FRANCHISE GİBİ EĞİTİM (Dünya gazetesi girişimci sayfası)

Osman Bilge

05 Eylül 2006 FUAR BOŞA GEÇMESİN (Dünya gazetesi girişimci sayfası)

Osman Bilge

29 Ağustos 2006 KURTLAR KUZULAR KUŞLAR (Dünya gazetesi girişimci sayfası)

Osman Bilge

21 Ağustos 2006 Müşteri kategorileri (Dünya gazetesi girişim sayfası)

Osman Bilge

08 Ağustos 2006 Terarikçi seçimi (Dünya gazetesi Girişim sayfası)

Osman Bilge

25 Temmuz 2006 TÜKETİCİ PİRAMİDİ (Dünya gazetesi)

Osman Bilge

15 Temmuz 2006 İş kurana beş tavsiye (Dünya gazetesi girişim sayfası)

Osman Bilge

01 Haziran 2006 İŞ FİKRİ - ISLAK KURU TEMİZLEME (Yeni Para dergisi)

Osman Bilge

03 Mayıs 2006 TEDARİKÇİ SEÇMEK (Franchise Dünyası Dergisi)

Osman Bilge

29 Nisan 2006 RBM (Ekonomist dergisi)

Osman Bilge

01 Kasım 2005 GİRİŞİMCİLİK VE FRANCHISE (Franchise Dünyası Dergisi)

Osman Bilge

01 Kasım 2005 İŞ FİKRİ - BİYOLOJİK TEMİZLİK (Yeni Para dergisi)

Osman Bilge

01 Ekim 2005 İŞ FİKRİ - BUSINESS COACH (Yeni Para dergisi)

Osman Bilge

01 Eylül 2005 KADEMELİ KONSEPTLER (Franchise Dünyasi Dergisi)

Osman Bilge

01 Haziran 2005 SİSTEM ÇALIŞSIN (Kobi Finans Dergisi)

Osman Bilge

01 Mart 2005 ORTAK İŞ YAPMAK (Kobi Finans Dergisi)

Osman Bilge

27 Şubat 2005 İŞ FİKRİ - KÜF GİDERME (Yeni Para dergisi)

Osman Bilge

09 Ocak 2005 İŞ FİKRİ - ÇOCUKLARA JİMNASTİK (Yeni Para dergisi)

Osman Bilge)

19 Aralık 2004 İŞ FİKRİ - VİTRAY (Yeni Para dergisi)

Osman Bilge

24 Ekim 2004 İŞ FİKRİ - LED (Yeni Para dergisi)

Osman Bilge

10 Ekim 2004 İŞ FİKRİ - KUMON (Para dergisi)

Osman Bilge

22 Ağustos 2004 İŞ FİKRİ - MEYVE SUYU (Para dergisi)

Osman Bilge

01 Ağustos 2004 TÜKETİCİLERİN SATIN ALMA DAVRANIŞLARI AÇISINDAN MARKA, MAĞAZA VE FRANCHISING SİSTEMİ İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Çağatay Ünüsan, Serdar Pirtini, Osman Faik Bilge

01 Temmuz 2004 FRANCHISING ÇAĞIMIZIN LONCASI (Kobi Finans Dergisi)

Osman Bilge

30 Mayıs 2004 İŞ FİKRİ - YAĞLI BOYA TABLO (Para dergisi)

Osman Bilge

25 Nisan 2004 İŞ FİKRİ - JALUZİ TEMİZLEME (Para dergisi)

Osman Bilge

07 Mart 2004 İŞ FİKRİ - THERMAL SAUNA (Para dergisi)

Osman Bilge

15 Şubat 2004 İŞ FİKRİ - YER KAPLAMALARI (Para dergisi)

Osman Bilge

01 Ocak 2004 İŞ FİKRİ - SIRT AĞRISI (Para dergisi)

Osman Bilge

01 Ocak 2004 İŞ FİKRİ - YAĞ FİLTRASYONU (Para dergisi)

Osman Bilge

01 Nisan 2002 ESNAFLIK GELENEĞİNİ FRANCHISING YAŞATACAK (Reyon dergisi)

Osman Bilge

21 Aralık 2001 PERSONEL GİDER-LERİ (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Ekim 2001 EL KITABI (Reyon Dergisi)

Osman Bilge

01 Ekim 2001 SIHIRLI FORMÜL (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Ekim 2001 AH BU ELEMANLAR (Reyon dergisi)

Osman Bilge

01 Eylül 2001 ADIM ADIM FRANCHISE (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Ağustos 2001 FRANCHISE IHRACI (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Temmuz 2001 BİZİM MEŞHURLAR (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Şubat 2001 İŞ KURARKEN NEYE DIKKAT EDELİM (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Şubat 2001 BİZİM MEŞHURLAR NEREYE ? (Reyon dergisi)

Osman Bilge

01 Ocak 2001 KRİZ KRİZİ (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Ekim 2000 MARKA YARATMA (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Eylül 2000 SISTEMATIK IHANET (Kobi Girisim Dergisi)

Osman Bilge

01 Mayıs 2000 Dünya gazetesi Fast food ve restoran eki

Osman Bilge

01 Ekim 1999 KÜMESTEKI KAZLAR (Para Dergisi Franchise Magazin eki)

Osman Bilge

01 Temmuz 1999 MARKASIZ MAĞAZALAR (Para Dergisi Franchise Magazin eki)

Osman Bilge

16 Mayıs 1999 HAKSIZ REKABET (Para dergisi)

Osman Bilge

03 Mart 1999 GIDA ZİNCİRLERİNDE YENİ TREND: KENDİN YAP (Para Dergisi)

Osman Bilge

25 Şubat 1999 FRANCHISING KURBANLARI (Para Dergisi)

Osman Bilge

01 Şubat 1999 TURKISH FAST FOOD (Finansal Forum Gazetesi)

Osman Bilge

01 Kasım 1998 SON SÖZLERI (Kariyer Dergisi)

Osman Bilge

30 Ağustos 1997 KIRTASİYECİLİKTE DEVRİM

Osman Bilge

Franchise&More